Engin Erkiner: Her iki eko sosyalizm anlayışının da farklı çeşitleri vardır. Burada iki ayrı anlayışın temel ayrım noktası üzerinde durulacaktır.

Anarşistlerin eko sosyalizmi yerel örgütlenme ve üretime dayanır. Başka deyişle ekolojik küçük üretime dayanır. Bu anlayış geriye dönüşü savunur. 20. yüzyıl başlarındaki anarşistlerin köylülerin hayat tarzını romantikleştirmesi günümüze taşınmaktadır.

Kapitalizmin günümüzdeki özelliği –yıllardan beri varolan özelliği- büyük üretimdir. Büyük üretimden yerel ve küçük üretime doğru gidilerek değil, büyük üretim ekolojik yapılmalıdır.

Burada temel öneme sahip olan üretici güçlerin gelişmesinin denetlenmesidir. Üretici güçler dizginsiz gelişmemeli, gelişmeleri kontrol edilmeli, bazı alanlarda yavaşlatılmalıdır. Bu anlayış özünde anti kapitalisttir çünkü kapitalizm üretici güçlerin her alanda ve olabildiğince hızlı gelişmesini savunur. Marksizmin ilk yıllarındaki üretici güçler geliştiği oranda insanın özgürleşeceği, ihtiyaçlarının daha büyük oranda karşılanacağı anlayışı da buradan alınmıştır.

Sosyalist planlama üretici güçlerin olabildiğince daha hızlı geliştirilmesi amacıyla değil, bu gelişmenin insan ihtiyaçlarına en uygun düzenlenmesi için yapılmalıdır. Burada büyük üretimden vazgeçilmez, bu üretimin ekolojik düzenlemesi yapılmaya çalışılır.

Yeşil kapitalizm ekolojik düzenlemeye çare olamadı çünkü elektrikli otomobillerde görüldüğü gibi ekoloji katı yakıt kullanmayan motorlarla bir yönden korunurken, büyük kurşun bataryalarla başka bir yönden tersi gelişme vardır. Burada yapılması gereken binek araçlarının sayısını mümkün olduğunca azaltmak ve toplu taşımacılığın teşvikidir. Kapitalizmin bazı büyük kentlerinde bu yönde gelişme vardır. Bisiklet kullanımının yaygınlaştırılması başka bir önlemdir. Sosyal medya kanallarında bazen “kapitalizm neden bisiklete karşıdır?” gibi açıklamalar görüyorum ve bunu yazanlar hangi zamanda yaşıyorlar diye merak ediyorum. Tersine kapitalizmin büyük kentlerinde bisiklet yolları yapılmakta, bisiklet kullanımı teşvik edilmektedir.

Bunlar iyi ama yetersiz önlemlerdir.

Ekolojinin önemli bileşenlerinden birisi de savaş karşıtlığıdır. Rusya-Ukrayna savaşında tankerlere saldırılmakta ve şu veya bu oranda akaryakıt denize dökülmektedir. Bunun getirdiği çevre kirliliği milyonlarla otomobilin getirdiğinden fazladır.

Geleceğin sosyalizmi üretici güçlerin olabildiğince hızlı geliştirilmesini amaçlamamalı, bu gelişmeyi insan ihtiyaçlarına uygun olarak planlamalı, belirli alanlarda da kısıtlamalıdır.

İnsanlar daha çok tüketmeye değil, temel ihtiyaçları çerçevesinde daha az tüketmeye yönlendirilmelidir. Dünya bu tüketimi ve buna karşılık gelen dizginsiz üretimi gittikçe daha az kaldırabiliyor.

Üretici güçler gelişecektir. Büyük üretim sürecektir. Önemli olan bunun planlı ve ekolojik yapılmasıdır.

Anarşistlerin kutsadığı küçük yerel üretim ve bu temelde yükselen toplumsal gelişme hayalden ibarettir.