Engin Erkiner: Bu savaşta en yoğun çatışmaların yaşandığı yer Fransız ve Alman orduları arasında Verdün’dür. İlk noelde iki taraftaki askerler kendiliklerinden savaşı bırakırlar ve birlikte noel kutlarlar. Derhal yasaklanır ve tekrarlanmaz. Yasaklanması normaldir çünkü bugün birlikte noel kutladığını birkaç gün sonra öldürmek zorundasın ve bu da savaşın zorluklarına ek zorluk demektir.

İlk dünya savaşı değişik bir savaştır. Yaralılar öldürülmez, sivillere zarar gelmemesine dikkat edilir ve bu yönlerden İkinci Dünya Savaşı’na benzemez.

Engin Erkiner: Hannah Arendt çok yönlü bir kadın, ayrıntılı biyografisini okuyorum. İyi biyografiler hem iyi araştırma yapılmasını gerektirir ve hem de edebi anlatımla çekici hal alır. Hannah Arendt ve Yüzyılı başlığını taşıyan Almanca biyografi bu özelliklere sahiptir. Arendt’in mektupları, yakın arkadaşlarıyla konuşmaları, kendisi hakkında yapılan değerlendirmeler; geniş araştırma yapılmış. Özellikle ilgimi çeken yüzeysel olarak bildiğim Martin Heidegger’le olan ilişkisiydi. Heidegger 20. yüzyılın önemli filozoflarından kabul edilir. Öğretim üyeliği sırasında Nazilerin partisi NSDAP’ye üye olmuş ve 1945’e kadar da bunu sürdürmüştür. Sonraki yıllarda “hayatımın büyük aptallığı” diyecektir.

Engin Erkiner: Komünler kurmak, komünler temelinde örgütlenmek…

Bu anlayışı savunanlar bulunuyor ve hatta orijinal bir şeymiş gibi bunu “yeni toplum projesi” olarak savunan da bulunuyor.